0 – 1 árs
Almennur hreyfiþroski
– Hreyfifærni barns eykst hratt á fyrsta æviárinu. Fyrstu mánuðina eru hreyfingar að mestu ósjálfráðar, en smám saman lærir barnið að stjórna líkama sínum, halda jafnvægi og hreyfa sig af eigin vilja.
– Magalega (tummy time) er þegar barnið liggur á maganum á meðan það er vakandi. Hægt er að byrja mjög fljótlega eftir fæðingu og hún er ein mikilvægasta leiðin til að örva hreyfiþroska barns. Oft er miðað við um 10 mínútur fyrir hvern mánuð á fyrsta ári barnsins.
– Magalega styrkir bak-, háls- og bolvöðva og styður við eðlilega hreyfingu hryggjarins. Þegar barnið lyftir höfðinu í magalegu er það að undirbúa sig fyrir næstu færni, svo sem að velta sér, sitja og hreyfa sig áfram. Fyrst fara börn oft aftur á bak eða í hringi, en með æfingu læra þau að fara áfram.
– Veltan Þegar barn hefur náð nægilegum styrk í bol og útlimum byrjar það að velta sér, bæði frá baki yfir á maga og öfugt. Veltan er mikilvæg þar sem hún styrkir samhæfingu útlima og bols og undirbýr barnið fyrir skrið.
– Skrið Barn sem hefur náð nægilegum styrk setur hendurnar undir sig og byrjar að skríða. Börn geta notað mismunandi aðferðir, svo sem hermannaskrið, fjórfótaskrið eða að renna/hoppa sér áfram á rassinum. Börn sem nota síðastnefndu leiðina skortir oft axlargrindar- og bolstyrk og geta verið lengur að byrja að ganga.
– Æskilegast er að barn tileinki sér fjórfótaskrið þar sem víxlhreyfing kemur fram. Sú hreyfing styrkir axlargrind og bol og er mikilvæg undirstaða fyrir göngu og klifur síðar meir.
– Setstaða Barn sýnir sjálft hvenær það er tilbúið til að sitja með því að styrkjast, prófa sig áfram og ná jafnvægi á eigin forsendum. Margir sérfræðingar telja að ef barn getur ekki sjálft setið upprétt, ætti ekki að setja það í búnað sem heldur því uppi.
– Toga sig upp og standa Þegar barn byrjar að toga sig upp í standandi stöðu er það stór áfangi og oft mjög ánægjulegur fyrir barnið. Auðveldara er að toga sig upp en að setjast aftur niður, og því þarf barnið að læra að stjórna hreyfingunni í báðar áttir.
– Mikilvægt er að gefa barninu svigrúm til að finna lausnir sjálft og grípa ekki of fljótt inn í, jafnvel þó það „hlammi“ sér niður. Þegar barnið fer að sleppa annarri hendinni í standandi stöðu er það farið að æfa jafnvægið sitt.
1 – 2 ára
– Algengt er að við 12-18 mánaða aldur er barn farið að geta gengið.
– Fyrstu skrefin: Til þess að barn geti farið að ganga þarf barn að hafa styrk, samhæfingu og áræðni. Persónueinkenni barns getur haft áhrif á hvenær það byrjar að ganga. Yngri börn eru oft óhræddari, á meðan eldri börn eru orðin klárari og vita að það er óþægilegt að detta.
– Fyrstu mánuðina er gangan að slípast til: Göngulag hjá barni sem er nýfarið að ganga er oft einkennandi þar sem er langt bil á milli fóta, þunginn innanvert á fótum, lítil skref og litlar bolhreyfingar.
– Hopp: Við 2 ára aldur geta börn farið að hoppa jafnfætis. Hopp hjá börnum þróast með auknu jafnvægi og það krefst mikillar samhæfingar í efri og neðri útlimum. Hopp er mikilvægt skref í átt að flóknari hreyfingum, lendingin í hoppum er oft lengi að þróast og verður betri eftir því sem jafnvægi og styrkur eykst. Hopp styrkir vöðva og bein og hefur áhrif á beinþéttni.
– Því fyrr sem við byrjum, því sterkari verður grunnurinn. Á allra yngstu árum er hægt að hafa mikil áhrif á skynfæri, líkamsvitund og hreyfiþroska barnsins. Með jákvæðum, öruggum og fjölbreyttum hreyfiáreitum á þessum tíma erum við að styðja við heilbrigðan þroska sem nýtist þeim alla ævi.
3 – 4 ára
– Við þriggja ára aldur hafa börn náð betri stjórn á líkama sínum og hreyfingar þeirra eru orðnar liprari og krefjast minni áreynslu. Þau geta hlaupið bæði hraðar og hægar eftir eigin vilja og breytt um stefnu án þess að detta.
– Þriggja ára börn velja sér gjarnan leiki sem reyna á líkamlega getu þeirra og sýna aukinn áhuga á leikjum sem krefjast jafnvægi.
– Þriggja ára börn eru farin að geta staðið á öðrum fæti og hoppað jafnfætis.
– Rannsóknir sýna að börn sem hafa góð tækifæri til að hreyfa sig og leika sér í örvandi umhverfi verða oft öruggari og færari í hreyfingum. Stuðningur foreldra skiptir þar miklu máli. Þegar foreldrar hvetja börnin sín til hreyfingar, fara út með þeim og gera hreyfingu
að hluta af daglegu lífi, styrkist hreyfifærni barnanna.
– Börn eru mismunandi og geta verið sterk í ólíkum þáttum hreyfingar, til dæmis í að hoppa, kasta eða grípa. Foreldrar geta stutt við þessa þróun með því að gefa börnum tækifæri til að hreyfa sig, fara með þau út að leika og sýna sjálf jákvætt fordæmi.
– Börn sem sjá foreldra sína hreyfa sig eru oft virkari sjálf. Að hafa einfaldan hreyfileikbúnað heima, eins og bolta, hjól eða trampólín, getur einnig hjálpað börnum að þróa og æfa hreyfifærni sína.
– Ef við vöndum grunninn – þann lífsstíl sem við bjóðum börnum – erum við að byggja upp sterkan grunn fyrir hreyfingu, heilsu og vellíðan. Við ráðum því áreiti sem börnin okkar verða fyrir heima, þar sem við höfum mestu áhrifin. Þó við getum ekki stjórnað leikskóla eða skóla, þá er heimilið fyrsti og mikilvægasti vettvangurinn.
– Fræin sem við sáum á þessum tíma móta viðhorf, áhuga og lífsstíl til framtíðar.