Um verkefnið

Um vefsíðuna

Vefsíðan hreyfingbarna.is er hluti af lokaverkefni mínu í meistaranámi í heilsuþjálfun og kennslu. Markmið síðunnar er að efla hreyfifærni barna og miðla fræðslu á aðgengilegan hátt.

Markmið og efni síðunnar

 Á vefsíðunni geta notendur nálgast upplýsingar um hreyfifærni barna og fengið hugmyndir að því hvernig hægt er að örva hreyfifærni hjá börnum á aldrinum 0–4 ára. Áhersla er lögð á mikilvægi hreyfingar á fyrstu árum lífsins og hvernig hún styður við heildrænan þroska barna.

Markhópur

Vefsíðan er fyrst og fremst ætluð foreldrum og forráðamönnum ungra barna. Foreldrar gegna lykilhlutverki í alhliða þroska barna sinna og hafa mikil áhrif á þróun hreyfifærni þeirra.

Hlutverk foreldra

Foreldrar eru helstu fyrirmyndir barna. Börn herma eftir hegðun fullorðinna, fylgjast með og læra af því sem þau sjá. Foreldrar móta umhverfið sem börnin alast upp í og hafa því veruleg áhrif á hreyfihegðun þeirra.

Mikilvægi hreyfingar snemma á ævinni

Rannsóknir og reynsla sýna að börn sem eru virk snemma á ævinni eru líklegri til að viðhalda virkum lífsstíl síðar á lífsleiðinni. Á allra yngstu árum er hægt að hafa mikil áhrif á skynfæri, líkamsvitund og hreyfifærni barna.

Langtímaáhrif

Með jákvæðum, öruggum og fjölbreyttum hreyfiáreitum á þessum mikilvæga tíma er hægt að leggja grunn að heilbrigðum þroska sem nýtist börnum alla ævi.

Á vefsíðunni má finna hugmyndir að æfingum fyrir börn á aldrinum 0–4 ára. Æfingarnar eru settar fram með það að markmiði að foreldrar geti auðveldlega framkvæmt þær heima með barni sínu og þær krefjast ekki mikils búnaðar.

Kveikjan að æfingunum byggist á hreyfifærniprófinu Movement Assessment Battery for Children (MABC), sem er notað til að meta hreyfifærni barna frá þriggja ára aldri. Á vefsíðunni eru þrjú myndbönd með æfingum fyrir börn á aldrinum 3–4 ára sem eru í líkingu við þær æfingar sem lagðar eru fyrir í MABC-prófinu

Mabc Hreyfifærnipróf

Hreyfifærniprófið Movement Assessment Battery for Children (MABC) hefur verið notað til að meta hreyfifærni barna, sérstaklega þeirra sem eiga í erfiðleikum með samhæfingu, jafnvægi eða fínhreyfingar. Prófið samanstendur af 10 verkefnum sem kanna þrjá meginþætti hreyfifærni: handfimi (Manual Dexterity), kast og grip (Aiming and Catching) og jafnvægi (Balance).

Prófið er skipt í þrjú aldursbil: 3–6 ára (þar sem 3 ára börn framkvæma 7 verkefni), 7–11 ára og 12–25 ára. Hvert verkefni hefur fyrirfram skilgreind viðmið og fær barnið stig út frá tíma, nákvæmni eða fjölda tilrauna, allt eftir eðli verkefnisins.

Stigin gefa ekki til kynna hvort barnið sé „gott“ eða „slæmt“ í hreyfingu, heldur eru þau notuð til að bera frammistöðu barnsins saman við jafnaldra. Þannig er hægt að greina heildarhreyfifærni barnsins, styrkleika þess og áskoranir, og meta hvort þörf sé á frekari stuðningi eða markvissri þjálfun.

Með prófinu fylgja einnig spurningalistar sem foreldrar, kennarar og aðrir fagaðilar geta nýtt til að fá innsýn í hvernig hreyfifærni barnsins birtist í daglegu lífi. Þar er meðal annars spurt hvort barnið eigi auðvelt með að halda jafnvægi í leikjum, hvort því finnist gaman að hreyfa sig eða hvort hreyfing valdi óöryggi.

Þrátt fyrir að prófið hafi upphaflega verið þróað fyrir börn með slaka hreyfifærni hefur það einnig reynst mjög gagnlegt sem viðmið og innblástur við skipulag hreyfingar sem miðar að því að efla hreyfifærni allra barna.

Hvað er hreyfifærni?

Hreyfifærni er hæfni barns til að hreyfa sig og framkvæma daglegar athafnir. Hún nær yfir allar þær hreyfingar sem barnið notar í leik og daglegu lífi, til dæmis að ganga, hlaupa, hoppa, klæða sig, tannbursta, teikna eða leika sér með bolta.

Hreyfifærni byggist á samspili líkama og huga – þar sem taugakerfi og vöðvar vinna saman. Hún þróast smám saman með æfingu, reynslu og tækifærum til hreyfingar.

Grófhreyfingar og fínhreyfingar

Hreyfifærni er oft skipt í tvo meginflokka:

  • Grófhreyfingar: Hreyfingar sem nota stóra vöðva líkamans, til dæmis að hlaupa, hoppa, klifra, kasta og halda jafnvægi.

  • Fínhreyfingar: Hreyfingar sem nota minni vöðva, sérstaklega í höndum, og krefjast meiri nákvæmni, til dæmis að teikna, klippa, púsla eða halda á blýanti.

Báðir þessir þættir eru mikilvægir fyrir daglegt líf barnsins og þátttöku í leik og námi.

Andlegir þættir hreyfifærni

Hreyfifærni tengist ekki aðeins líkamanum heldur einnig hugsun, skynjun, tilfinningum og sjálfstrausti. Barn sem upplifir sig öruggt í hreyfingu er líklegra til að taka þátt í leik og prófa nýja hluti. Rannsóknir sýna að góð hreyfifærni tengist jákvæðum þætti í heildarþroska barna, sérstaklega á fyrstu æviárunum.

 

Undirþættir hreyfifærni

Hreyfinám

Hreyfinám er ferlið þar sem barn lærir nýjar hreyfingar með æfingu og reynslu. Barnið byrjar á einföldum hreyfingum og byggir smám saman ofan á þær flóknari færni. Gott dæmi er þegar barn lærir að hjóla – byrjar með hjálpardekk, æfir jafnvægi og nær smám saman tökum á hjólinu.

Hreyfistjórnun

Hreyfistjórnun snýst um hvernig barnið stýrir hreyfingum sínum í augnablikinu. Hún felur í sér samhæfingu, jafnvægi og nákvæmni í hreyfingum. Með bættri hreyfistjórnun verður barnið öruggara í hreyfingu og á auðveldara með daglegar athafnir og leik.

Hreyfiþroski

Hreyfiþroski lýsir því hvernig hreyfifærni barns þróast með aldri – frá einföldum hreyfingum yfir í flóknari. Erfðir, menning og samfélag hafa áhrif á þennan þroska, en umhverfið skiptir miklu máli. Með því að skapa fjölbreytt tækifæri til hreyfingar er hægt að styðja við og efla hreyfiþroska barnsins.

Hreyfivandi

Hreyfivandi er hugtak sem notað er þegar hreyfiþroski barns er lakari en búast má við miðað við aldur. Barn með hreyfivanda getur átt erfitt með daglegar athafnir, tekið síður þátt í leik og upplifað sig út undan. Þetta getur haft áhrif á sjálfsmynd og líðan barnsins.

Orsakir hreyfivanda geta verið bæði erfðir og umhverfi, til dæmis skortur á hreyfingu eða fá tækifæri til að æfa sig. Með réttri aðstoð, hvatningu og markvissri hreyfiþjálfun er oft hægt að styrkja hreyfifærni barnsins og auka sjálfstraust þess.

Heimildir

Heimildir:
Capio, C. M., Mendoza, N. B., Jones, R. A., Masters, R. S. W., & Lee, K. (2024). The
contributions of motor skill proficiency to cognitive and social development in early childhood. Scientific Reports, 14, Article 27956.
https://doi.org/10.1038/s41598-024-79538-1

Clark, J. E. (2007). On the problem of motor skill development. Journal of Physical Education, Recreation & Dance, 78(5), 39-44. https://doi.org/10.1080/07303084.2007.10598023

Matheis, M., & Estabillo, J.A. (2018). Assessment of fine and gross motor skills in children. In J.L. Matson (Ed.), Handbook of childhood psychopathology and develop-mental disabilities assessment (pp. 467–484).
Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-319-93542-3_25

Nagy, Á. V., Wilhelm, M., Domokos, M., Győri, F., & Berki, T. (2023). Assessment tools measuring fundamental movement skills of primary school children: A narrative review in methodological perspective. Sports, 11(9), Article 178. https://doi.org/10.3390/sports11090178

Tremblay, L. G., Boudreau-Larivière, C., & Cimon-Lambert, K. (2012). Promoting physical activity in preschoolers: A review of the guidelines, barriers, and facilitators for implementation of policies and practices. Canadian Psychology / Psychologie Canadienne, 53(4), 280-290.
https://doi.org/10.1037/a0030210